Nhân lực Việt Nam: “Gót chân Achilles” trong thu hút FDI?

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Không chỉ tăng về lượng, dòng vốn FDI vào Việt Nam đang từng bước nâng cao chất lượng, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao và phát triển bền vững. Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là không ít thách thức đặt ra cho nền kinh tế, đặc biệt là bài toán về nguồn nhân lực Việt Nam – yếu tố then chốt quyết định khả năng duy trì và nâng tầm sức hút đầu tư trong tương lai.

I. Dòng vốn FDI vào Việt Nam – “Lượng” nhiều hơn “Chất”

Trong những năm gần đây, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ. Chỉ tính riêng quý I năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký đã đạt gần 10,98 tỷ USD, tăng 34,7% so với cùng kỳ năm 2024. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam dù bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều thách thức.

Dòng vốn FDI vào Việt Nam không chỉ gia tăng về số lượng mà còn nâng cao rõ rệt về chất lượng, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, AI và năng lượng tái tạo. Nổi bật có thể kể đến các dự án của Intel, Foxconn, Hana Micron, Amkor Technology, cùng các dự án xanh như nhà máy LEGO và Pandora tại KCN VSIP III (Bình Dương), tạo nên diện mạo mới cho dòng vốn FDI vào Việt Nam.

Tuy nhiên, vẫn còn những lo ngại về việc Việt Nam có thể đang rơi vào “bẫy” giá trị gia tăng thấp, do phần lớn dòng vốn FDI vẫn tập trung vào các ngành thâm dụng lao động và các khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng. Ngành điện tử là một ví dụ điển hình: tuy đóng vai trò chủ đạo trong xuất khẩu, nhưng các công đoạn mà Việt Nam tham gia chủ yếu vẫn là lắp ráp, sản xuất trung gian và hoàn thiện sản phẩm – trong khi các khâu như nghiên cứu và phát triển (R&D) mới là nơi tạo ra giá trị cao nhất.

Một dấu mốc quan trọng đối với lĩnh vực R&D công nghệ cao Việt Nam là ngày 5/12/2024, khi NVIDIA – tập đoàn hàng đầu thế giới về thiết kế và sản xuất chip bán dẫn – ký thỏa thuận hợp tác với Chính phủ Việt Nam nhằm thành lập Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Trí tuệ nhân tạo (AI) cùng Trung tâm Dữ liệu AI tại Việt Nam. Cam kết này không chỉ mang ý nghĩa đầu tư, mà còn kỳ vọng tạo ra giá trị dài hạn thông qua phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao, xây dựng hệ sinh thái AI hiện đại và thúc đẩy hoạt động R&D – những nền tảng chiến lược không thể đo lường đơn thuần bằng con số tài chính. Theo ông Jensen Huang – CEO của NVIDIA, lý do chọn Việt Nam làm “ngôi nhà thứ hai” của NVIDIA là thế hệ trẻ với thành tích vượt trội trong các lĩnh vực STEM, đặc biệt là Toán học và Khoa học. Điều này cho thấy nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là một trong những yếu tố then chốt mà các tập đoàn công nghệ hàng đầu cân nhắc khi đầu tư vào lĩnh vực R&D tại một quốc gia.

II. Các bài toán về nguồn nhân lực

Già hoá dân số

Một trong những lợi thế quan trọng giúp Việt Nam thu hút FDI trong những năm qua chính là lực lượng lao động trẻ dồi dào trong giai đoạn “dân số vàng”. Nhưng nếu nếu thời kỳ dân số vàng qua đi thì sao? Chúng ta đang nằm trong nhóm những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Theo dự báo, đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn “dân số già”, đồng nghĩa với việc nguồn lao động trẻ giảm dần, trong khi nước ta hiện vẫn là “chỗ trũng” của những ngành sản xuất thâm dụng lao động.

Chi phí lao động

Cùng với sự tăng trưởng của dòng vốn FDI và GDP, mức thu nhập bình quân của người lao động tại Việt Nam cũng sẽ tăng lên. Mặc dù đây là tín hiệu tích cực về mặt phát triển kinh tế, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức về khả năng cạnh tranh về chi phí lao động – đặc biệt trong các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may và da giày. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, mức lương trung bình của công nhân ngành dệt may tại Việt Nam hiện đạt khoảng 300 USD/tháng – cao hơn mức trung bình toàn cầu (200 USD/tháng) và vượt xa các quốc gia như Bangladesh (95 USD/tháng) hay Ấn Độ (145 USD/tháng). Nếu xu hướng này tiếp tục, Việt Nam có thể mất đi lợi thế so sánh về chi phí lao động – một yếu tố từng đóng vai trò quyết định trong việc thu hút FDI ở các ngành sản xuất quy mô lớn.

Năng suất lao động

Một trong những vấn đề then chốt mà Việt Nam cần giải quyết trong dài hạn chính là nâng cao năng suất lao động – yếu tố đóng vai trò quyết định trong việc duy trì năng lực cạnh tranh khi lợi thế về chi phí lao động dần thu hẹp. Mặc dù đã gia nhập nhóm 34 nền kinh tế lớn nhất toàn cầu, năng suất lao động của Việt Nam vẫn ở mức tương đối thấp. Cụ thể, theo số liệu thống kê quốc tế, Việt Nam hiện xếp thứ 117/181 quốc gia và vùng lãnh thổ, chỉ đạt khoảng 11,4% so với Singapore và bằng 35,4% mức năng suất của Malaysia – hai quốc gia trong khu vực có sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ và công nghiệp giá trị cao.

Theo Tổng cục Thống kê, đến cuối năm 2023, Việt Nam có 52,4 triệu lao động, song có đến 38 triệu người chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chỉ đạt 27% – con số thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực ASEAN. Bên cạnh đó, tỷ lệ thanh thiếu niên theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) – lĩnh vực cốt lõi trong quá trình ứng dụng công nghệ vào sản xuất – hiện chỉ dao động trong khoảng 27% đến 30%. Trong khi đó, tỷ lệ này tại Singapore là 46%, còn tại Malaysia là 50%. Điều này cho thấy Việt Nam đang đối mặt với thách thức trong việc xây dựng lực lượng lao động có kỹ năng và trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghiệp hiện đại và công nghệ cao.

Dù Việt Nam vẫn được xem là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI nhờ vị trí địa lý thuận lợi và chính trị ổn định, các quốc gia như Malaysia và Indonesia đang nổi lên như những đối thủ cạnh tranh mạnh mẽ với hệ thống hạ tầng phát triển, chính sách thu hút đầu tư hấp dẫn và lực lượng lao động lành nghề hơn – đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp điện tử và công nghệ cao.

Về dài hạn, nếu không có chiến lược toàn diện nhằm cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao năng suất, Việt Nam khó có thể duy trì lợi thế cạnh tranh. Khi bài toán già hóa dân số và chi phí lao động gia tăng ngày càng trở nên cấp thiết, việc tiếp tục dựa vào nguồn nhân lực giá rẻ sẽ không còn là nền tảng phát triển bền vững.

III. Nguồn nhân lực có thực sự là “gót chân Achilles”?

Trong thần thoại Hy Lạp, gót chân Achilles (gót chân A-sin) là điểm yếu chí tử của một chiến binh gần như bất khả chiến bại. Mặc dù nước ta sở hữu những lợi thế nổi bật trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, thành công thu hút những ông lớn tên tuổi toàn cầu, thiếu hụt lao động có tay nghề cao cùng với thách thức từ già hóa dân số đang trở thành những “gót chân Achilles” của Việt Nam trong cuộc đua thu hút FDI thế hệ mới.

Liệu “gót chân Achilles” ấy có thể được hóa giải bằng chính nội lực của đất nước?

Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng từng nhấn mạnh tại Hội thảo quốc tế “Nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu”: “Người Việt Nam có gen về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học – rất phù hợp với ngành công nghiệp bán dẫn. Đây là một lợi thế độc đáo, không thể sao chép, không kém cạnh gì lợi thế về địa chính trị.” Minh chứng cho nhận định này là thành tích ấn tượng của học sinh Việt Nam tại các kỳ thi Olympic Toán quốc tế (IMO), với tổng số huy chương vàng đứng thứ 8 toàn cầu – vượt qua cả những cường quốc như Anh, Đức, Nhật Bản, Singapore và Ấn Độ.

Như CEO của NVIDIA từng chia sẻ, lý do tập đoàn này chọn Việt Nam làm “cứ điểm” tiếp theo chính là muốn thu hút được những kỹ sư phần mềm và kỹ sư AI xuất sắc. Điều đó không chỉ thể hiện niềm tin mạnh mẽ vào tiềm năng con người Việt Nam, mà còn mở ra kỳ vọng về sự quyết liệt hơn nữa từ phía Chính phủ trong việc xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. 

Đặc biệt với ngành công nghiệp công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay phần mềm đòi hỏi một hệ sinh thái nhân lực đa dạng và bền vững. Mặc dù các công ty lớn như NVIDIA, Intel, và Samsung đã nhìn thấy tiềm năng to lớn của Việt Nam, nhưng việc tận dụng tối đa lợi thế này phụ thuộc nhiều vào khả năng khắc phục các điểm yếu hiện tại. Nếu không giải quyết triệt để, những bất cập về chất lượng, số lượng, và sự phân bổ nguồn nhân lực sẽ trở thành rào cản lớn nhất, khiến Việt Nam chậm chân trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

Ngược lại, nếu chính phủ và doanh nghiệp phối hợp hiệu quả để cải thiện hệ thống giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đồng thời hỗ trợ nhân tài phát triển, “gót chân Achilles” này hoàn toàn có thể được bảo vệ. Khi đó, nguồn nhân lực Việt Nam sẽ thực sự trở thành yếu tố độc nhất “không thể sao chép”, không chỉ giúp thu hút FDI mà còn góp phần định hình vị thế của đất nước trong kỷ nguyên công nghệ.

——

Trên đây là bài phân tích và đánh của Redsunland  về nguồn nhân lực Việt Nam với việc thu hút nguồn vốn FDI trong tương lai, hi vọng có thể cung cấp thông tin hữu ích tới Quý độc giả. Xem thêm các bài viết khác của Redsunland tại đây.

—–

Redsunland – Tư vấn và xúc tiến đầu tư bất động sản công nghiệp

Việc lựa chọn đúng đơn vị tư vấn là một trong những yếu tố then chốt trong sự thành công của một dự án đầu tư tại Việt Nam. Với đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm, nguồn hàng trải dài khắp cả nước và hệ sinh thái dịch vụ chất lượng cao, Redsunland cam kết mang đến cho Quý khách hàng giải pháp đầu tư hiệu quả và tối ưu nhất. Để được tư vấn chi tiết về cơ hội đầu tư tại Việt Nam, liên hệ ngay với chúng tôi qua:

Công ty Cổ phần Đầu tư Redsunland

Hotline: (+84) 913.933.593 – (+84) 912.949.393

Website: redsunland.vn

Email: info@redsunland.vn

LinkedIn: linkedin.com/company/rslgroup

Fanpage: facebook.com/rslgroup.vn

Youtube: youtube.com/@redsunland