Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng: Mảnh ghép chiến lược trong tứ giác kinh tế của thành phố

Trong cuộc đua thu hút các dòng vốn FDI thế hệ mới, lợi thế không còn nằm ở quỹ đất hay chi phí nhân công, mà ở khả năng tạo ra một hệ sinh thái phát triển hoàn chỉnh. Sự ra đời của Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng vì thế không đơn thuần là mở rộng không gian công nghiệp, mà là bước đi chiến lược nhằm định hình một cực tăng trưởng mới của miền Bắc.

I. Khu kinh tế chuyên biệt là gì?

Theo khoản 16 Điều 2 Nghị định 35/2022/NĐ-CP, khu kinh tế chuyên biệt là khu kinh tế được thành lập ở vùng kinh tế trọng điểm, hành lang phát triển, khu vực động lực phát triển hoặc khu vực có vai trò tương tự được xác định trong quy hoạch vùng.

Ngày 12/02/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã ký Quyết định số 288/QĐ-TTg về việc thành lập Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng, đánh dấu sự ra đời của khu kinh tế chuyên biệt đầu tiên tại Việt Nam.

Dự án có quy mô khoảng 5.300 ha, nằm trên địa bàn 6 xã gồm: Thượng Hồng, Nguyễn Lương Bằng, Bắc Thanh Miện, Thanh Miện, Hải Hưng và Bình Giang (thuộc tỉnh Hải Dương trước đây).

Khác với mô hình khu công nghiệp truyền thống chủ yếu tập trung vào hoạt động sản xuất và chế biến, khu kinh tế chuyên biệt được định hướng phát triển như một hệ sinh thái kinh tế tích hợp, nơi sản xuất công nghiệp gắn kết chặt chẽ với nghiên cứu – phát triển (R&D), logistics, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và đô thị. Mô hình này tạo ra một chu trình phát triển khép kín, góp phần nâng cao giá trị gia tăng, tối ưu nguồn lực và tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư chiến lược.

Một số phân khu chức năng quan trọng của Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng gồm:

• Khu phát triển công nghiệp: tập trung thu hút công nghiệp công nghệ cao, cơ khí chế tạo sạch và công nghiệp hỗ trợ.
• Khu dịch vụ – thương mại và phi thuế quan: tích hợp trung tâm thương mại – dịch vụ tổng hợp, khu phi thuế quan và hệ thống phân phối cấp vùng kết nối trực tiếp với cảng cạn ICD tại ga Bình Giang.
• Trung tâm đổi mới sáng tạo: Đóng vai trò hạt nhân công nghệ rộng khoảng 60 ha, tập trung vào hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D), ươm tạo khởi nghiệp công nghệ số và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

II. Tại sao Hải Phòng cần khu kinh tế chuyên biệt?

Trước khi sáp nhập Hải Dương và Hải Phòng, không gian phát triển công nghiệp ven biển của Hải Phòng, đặc biệt là Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, đã dần đi vào giai đoạn lấp đầy và chịu áp lực lớn về quỹ đất sạch.

Việc thành lập Khu kinh tế chuyên biệt tại khu vực tỉnh Hải Dương cũ giúp Hải Phòng mở rộng dư địa phát triển công nghiệp, đồng thời giải quyết bài toán thiếu quỹ đất cho các dự án quy mô lớn. Đây cũng là cơ sở để tái cơ cấu không gian phát triển theo hướng hợp lý hơn: khu vực ven biển tập trung cho kinh tế biển, cảng nước sâu và khu thương mại tự do; khu vực nội địa phát triển sản xuất chế tạo, công nghệ cao và logistics trung chuyển.

Bên cạnh đó, để hiện thực hóa mô hình “hệ sinh thái công nghiệp – logistics đồng bộ”, Hải Phòng cần tư duy quy hoạch tích hợp nhằm tránh cạnh tranh nội bộ trong thu hút FDI do đầu tư hạ tầng phân tán. Vì vậy, không gian kinh tế của thành phố được định hình theo mô hình “tứ giác phát triển kinh tế” với bốn khu vực động lực có vai trò riêng nhưng liên kết và bổ trợ lẫn nhau. Trong đó, Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng là một trong bốn mắt xích giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố vị thế của Hải Phòng như một trung tâm công nghiệp – logistics hàng đầu miền Bắc.

	Quy mô diện tích	Vai trò và định vị chiến lược
Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải	Khoảng 22.540 ha	Tập trung mở rộng không gian lấn biển, tối ưu hóa cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện, phát triển dịch vụ hàng hải quốc tế, công nghiệp hóa dầu và mô hình thương mại tự do hướng biển.
Khu kinh tế ven biển phía Nam	Khoảng 20.000 ha	Trọng điểm phát triển công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn; liên kết với cảng nước sâu Nam Đồ Sơn và sân bay Tiên Lãng; thí điểm các cơ chế mở đặc biệt như khu thương mại tự do.
Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng	Khoảng 5.300 ha	Trọng điểm phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ của vùng nội địa phía Tây, kết nối hạ tầng logistics nội địa thông qua hành lang cao tốc và đường sắt.
Khu kinh tế phía Bắc	Khoảng 20.000 ha	Định hướng phát triển tại huyện Nam Sách và phía Nam thành phố Chí Linh cũ để đón đầu xu hướng đầu tư công nghệ gắn với hoạt động của sân bay Gia Bình (Bắc Ninh).

Vai trò và định vị chiến lược của 4 khu vực động lực phát triển trong tứ giác kinh tế Hải Phòng

III. Ý nghĩa chiến lược của Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng

Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng được xác định là một cực tăng trưởng mới có khả năng đóng góp từ 3 – 4% vào tổng GRDP của thành phố Hải Phòng đến năm 2030, và dự kiến bứt phá lên trên 5% trong giai đoạn sau năm 2030. 

Đối với khu vực miền Bắc, Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng kết hợp với cảng cạn ICD tại ga Bình Giang giúp hàng hóa từ các trung tâm sản xuất nội địa được gom và thông quan nhanh chóng trước khi đưa xuống cảng biển quốc tế Lạch Huyện hoặc cảng nước sâu Nam Đồ Sơn. 

Bên cạnh đó, dự án nằm ngay vị trí giao thoa của hai hành lang kinh tế then chốt nối liền Việt Nam và Trung Quốc: hành lang Nam Ninh – Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và hành lang Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Lợi thế này cho phép khu kinh tế chuyên biệt trở thành điểm trung chuyển, phân phối hàng hóa quốc tế quan trọng, thúc đẩy hoạt động thương mại xuyên biên giới và thu hút các tập đoàn sản xuất toàn cầu muốn thiết lập cứ điểm tại Việt Nam nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Trên đây, Redsunland đã giới thiệu tới bạn đọc về Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng, hy vọng có thể mang tới những thông tin hữu ích tới quý độc giả.

Xem thêm các bài viết khác của chúng tôi tại đây.