Khu thương mại tự do là gì? Các khu thương mại tự do tại Việt Nam

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ, Khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) đang trở thành công cụ chiến lược giúp các quốc gia thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Vậy khu thương mại tự do là gì? Việt Nam đang có những khu thương mại tự do nào? Cùng Redsunland tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Mục lục

I. Khu thương mại tự do là gì?
II. Các khu thương mại tự do tại Việt Nam
III. Ý nghĩa của khu thương mại tự do

I. Khu thương mại tự do là gì?

Khu thương mại tự do (Free Trade Zone – FTZ) là một khu vực địa lý đặc thù do Nhà nước quy định. Dù nằm trong lãnh thổ quốc gia, FTZ lại được xem như nằm ngoài phạm vi quản lý hải quan thông thường.

Tại đây, hàng hóa nhập khẩu có thể được đưa vào để lưu trữ, xử lý, chế biến, phân loại, đóng gói hoặc gia công mà không phải chịu thuế, hoặc chỉ chịu mức thuế rất thấp. Nghĩa vụ thuế chỉ phát sinh khi hàng hóa rời khỏi FTZ và đi vào thị trường nội địa của quốc gia sở tại. Ngược lại, nếu hàng hóa được tái xuất ra thị trường quốc tế, chúng thường được miễn hoàn toàn thuế xuất khẩu, qua đó tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể về chi phí cho doanh nghiệp.

Ví dụ, một doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện điện tử từ Hàn Quốc vào FTZ tại Việt Nam để lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh sẽ có hai trường hợp:

Trường hợp 1: Tiêu thụ nội địa

Sau khi được gia công hoặc xử lý trong FTZ, nếu hàng hóa được đưa vào thị trường nội địa, doanh nghiệp sẽ phải thực hiện nghĩa vụ thuế như đối với hàng nhập khẩu thông thường (bao gồm thuế nhập khẩu và các loại thuế liên quan).

Trường hợp 2: Tái xuất

Nếu hàng hóa sau khi xử lý được xuất khẩu sang quốc gia thứ ba, doanh nghiệp gần như không phải chịu thuế xuất khẩu. Điều này giúp tối ưu chi phí sản xuất – logistics và gia tăng biên lợi nhuận.

Chính cơ chế “trì hoãn thuế” và “miễn thuế khi tái xuất” đã khiến FTZ trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, logistics và thương mại quốc tế đang tìm kiếm giải pháp tối ưu hóa chi phí và linh hoạt vận hành.

II. Các khu thương mại tự do tại Việt Nam

1. Khu thương mại tự do Đà Nẵng

Ngày 26/6/2024, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 136/2024/QH15, chính thức cho phép thí điểm thành lập Khu thương mại tự do Đà Nẵng, biến Đà Nẵng thành “phòng thí nghiệm thể chế” cho cả nước trong việc triển khai mô hình FTZ hiện đại.

Đà Nẵng được chọn làm địa điểm cho khu FTZ nhờ vị trí chiến lược tại miền Trung Việt Nam, kết nối thuận tiện với cảng nước sâu Liên Chiểu, sân bay quốc tế Đà Nẵng và hành lang kinh tế Đông – Tây. Đà Nẵng đã có nền tảng công nghiệp và dịch vụ phát triển được kỳ vọng sẽ trở thành một liên kết quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời là trung tâm sản xuất và trung chuyển hàng hóa quốc tế.

FTZ Đà Nẵng có quy mô khoảng 1.881 ha bố trí tại các vị trí không liền kề, bao gồm các khu chức năng: sản xuất, logistics; thương mại – dịch vụ; công nghiệp công nghệ số, công nghệ thông tin và đổi mới sáng tạo và các loại hình khu chức năng khác theo quy định của pháp luật.

khu thương mại tự do là gì — Bản đồ 7 vị trí quy hoạch các phân khu chức năng của FTZ Đà Nẵng

Xem thêm khung thể chế và ưu đãi đặc thù trong Khu thương mại tự do Đà Nẵng tại Nghị quyết số 136/2024/QH15.

2. Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ

Sau sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh đang chuyển mình từ đô thị trung tâm thành siêu vùng đô thị – công nghiệp – logistics. Trong đó, FTZ Cái Mép Hạ được kỳ vọng là hạt nhân lan tỏa, tái định hình chuỗi giá trị liên vùng và đưa thành phố vươn tầm quốc tế…

Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ có quy mô gần 3.800ha, nằm tại phường Tân Phước (TP.HCM), gắn với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Khu vực này được xác định là đầu mối quan trọng trong mạng lưới logistics quốc gia và quốc tế.

Theo Nghị quyết số 260/2025/QH15, dự án được chia thành 3 khu chức năng chính.

Khu chức năng thứ nhất (đầu mối giao thông vận tải) rộng hơn 1.735 ha, bao gồm hệ thống cảng biển hiện hữu, bến cảng container Cái Mép Hạ (thượng lưu và hạ lưu), cảng bến thủy nội địa và đặc biệt là Ga Cái Mép Hạ thuộc tuyến đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu.
Khu chức năng thứ hai (kho bãi logistics và công nghiệp) rộng hơn 1.178 ha, bao gồm khu nam Khu công nghiệp Cái Mép và Trung tâm logistics Cái Mép Hạ.
Khu chức năng thứ ba (công nghiệp công nghệ cao, đô thị và dịch vụ) rộng hơn 850 ha, trong đó chú trọng đến quy hoạch khu dự trữ xanh và tín chỉ carbon rừng.

Khi đi vào vận hành ổn định, FTZ Cái Mép Hạ kết hợp với sức mạnh kinh tế của TP. HCM và Bình Dương dự kiến sẽ tạo động lực tăng trưởng mới, giúp TP. HCM hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm tài chính và logistics của Đông Nam Á.

3. Khu thương mại tự do Hải Phòng

Hải Phòng, với vị thế là cảng cửa ngõ quốc tế lớn nhất miền Bắc, cũng không nằm ngoài xu thế này. FTZ Hải Phòng được quy hoạch với tổng diện tích 6.292 ha, chia làm 3 vị trí chiến lược không liền kề để tận dụng tối đa quỹ đất và hạ tầng hiện có của các Khu kinh tế :

Vị trí 1: có diện tích khoảng 2.923ha, nằm trong Khu kinh tế ven biển phía Nam, tập trung đầu tư mới hạ tầng logistics thông minh
Vị trí 2: có diện tích khoảng 1.077ha, nằm trong KCN Nam Đình Vũ cùng khu phi thuế quan hiện hữu
Vị trí 3: có diện tích khoảng 2.292 ha nằm trong phạm vi Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải gắn kết trực tiếp với cảng nước sâu Lạch Huyện.

III. Ý nghĩa của khu thương mại tự do

Ưu đãi	Ý nghĩa
Miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu và máy móc; miễn thuế xuất khẩu khi tái xuất hàng hóa ra nước ngoài.	Giảm giá thành sản phẩm, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường toàn cầu.
Hàng hóa có thể được lưu giữ trong FTZ mà không giới hạn thời gian chờ đợi thời điểm thị trường thuận lợi.	Tối ưu hóa quản trị tồn kho, giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp trong các chu kỳ kinh tế biến động.
Áp dụng các quy trình hải quan điện tử, một cửa, giảm thiểu ma sát trong giao dịch và vận tải logistics.	Rút ngắn thời gian giải phóng hàng, tăng tốc độ luân chuyển vốn và hiệu suất của chuỗi cung ứng.
Cho phép các hoạt động gia công, chế biến sâu để tạo ra giá trị gia tăng ngay tại khu vực phi thuế quan.	Thu hút các ngành công nghiệp phụ trợ và công nghệ cao, nâng cấp vị thế trong mạng lưới giá trị toàn cầu.

Các doanh nghiệp FDI hiện đóng góp khoảng 70% trị giá xuất khẩu của Việt Nam, tuy nhiên, mức độ liên kết giữa khối FDI và doanh nghiệp nội địa vẫn còn hạn chế. FTZ cung cấp một môi trường lý tưởng để “nội địa hóa” các khâu tạo giá trị gia tăng cao. Thay vì chỉ nhập khẩu và xuất khẩu thô, các doanh nghiệp có thể thực hiện chế biến sâu ngay tại Việt Nam nhờ các ưu đãi thuế quan, từ đó giúp nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước.

Hơn nữa, các FTZ như Cái Mép Hạ hay Đà Nẵng đều gắn liền với các công nghệ tương lai như Chip, AI và Logistics xanh. Điều này không chỉ giúp Việt Nam thu hút được dòng vốn “sạch” mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận với các tiêu chuẩn vận hành toàn cầu, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trên đây Redsunland đã giới thiệu Khu thương mại tự do là gì và các Khu thương mại tự do tại Việt Nam, hy vọng có thể mang tới những thông tin hữu ích tới quý độc giả.