fbpx

Hiệp định thương mại tự do (FTA) là gì? Những FTA Việt Nam đã tham gia

Redsunland.vn – Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, Việt Nam đã và đang tích cực đẩy mạnh tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA), từ đó góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước tham gia vào “sân chơi” mới. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin cơ bản về FTA và liệt kê những FTA Việt Nam đã tham gia.

hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-fta-la-gi-nhung-fta-viet-nam-da-tham-gia-redsunland

I. Hiệp định thương mại tự do (FTA) là gì?

1. Khái niệm

Hiệp định thương mại tự do (FTA – Free Trade Agreement) là một hiệp ước giữa hai hay nhiều quốc gia trong đó các quốc gia thỏa thuận về các nghĩa vụ nhất định tác động đến thương mại hàng hóa và dịch vụ cũng như các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ, và các lĩnh vực khác. Nói một cách dễ hiểu, FTA là một thoả thuận giữa hai hoặc nhiều thành viên nhằm loại bỏ các rào cản về thuế quan và phi thuế quan giữa các thành viên với nhau.

FTA có thể mang nhiều tên gọi khác nhau như Hiệp định Đối tác Kinh tế (Economic Partnership Agreement), Hiệp định Thương mại Khu vực (Regional Trade Agreement) … nhưng bản chất đều là thoả thuận hướng tới sự tự do hoá thương mại giữa các thành viên.

Thành viên của các FTA có thể là các quốc gia (Việt nam, Trung Quốc, Hoa Kỳ…) hoặc các khu vực thuế quan độc lập (Liên minh châu Âu, Hồng Kông Trung Quốc…). Do đó, các FTA có thể là song phương (02 thành viên) hoặc đa phương/ khu vực (nhiều hơn 02 thành viên). Phạm vi “thương mại” trong các FTA được hiểu theo nghĩa rộng, có thể bao gồm tất cả các hoạt động kinh doanh sinh lời, trong đó có thương mại hàng hoá, dịch vụ, đầu tư và các vấn đề khác liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới thương mại (sở hữu trí tuệ, mua sắm công, lao động, môi trường…).

2. Nội dung

Những nội dung chính thường có trong 1 FTA gồm:

  • Những quy định về việc cắt giảm hàng rào thuế quan và phi thuế quan. Theo đó, mỗi quốc gia tham gia ký thỏa thuận FTA đều phải cam kết cắt giảm và xóa bỏ hàng rào thuế quan. Đồng thời, cho phép các hàng hóa dịch vụ giữa các nước thành viên được xuất nhập khẩu.

  • Quy định danh mục những mặt hàng được đưa vào cắt giảm thuế quan. Loại hàng hóa dịch vụ được đưa vào ký kết sẽ phụ thuộc vào kết quả của hoạt động đàm phán. Có một số loại thuế nhạy cảm sẽ cắt giảm chậm hơn hoặc không được cắt giảm.
  • Quy định về thời gian cắt giảm thuế xuất nhập khẩu. Các Hiệp định thương mại tự do phải có phần mục nội dung quy định rõ ràng về khoảng thời gian hay lộ trình áp dụng cắt giảm thuế. FTA thường có thời gian kéo dài dưới 10 năm.
  • Quy định về quy tắc xuất xứ. Đây là quy định hết sức quan quan trọng và không thể thiếu trong FTA. Mỗi loại hàng hóa dịch vụ khác nhau sẽ có những quy định về việc mức cắt giảm thuế khác nhau. Những mặt hàng được sản xuất ở các nước tham gia vào thỏa thuận FTA sẽ được nhận ưu đãi lớn hơn những mặt hàng sản xuất ở các nước khác.

hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-fta-la-gi-nhung-fta-viet-nam-da-tham-gia-redsunland-1

3. Các nguyên tắc trong FTA

Khi tham gia đàm phán ký kết FTA, các quốc gia và tổ chức cần đảm bảo các nguyên tắc sau đây:

  • Đảm bảo sự công bằng về lợi ích kinh tế giữa các quốc gia: Cần xét một cách cẩn thận về tình hình kinh tế của mỗi nước để có thể đưa ra các hoạt động thỏa thuận một cách công bằng nhất.

  • Phải tạo được cơ hội phát triển mới: Nắm bắt được các mặt cơ hội thách thức cũng như mặt thuận lợi khó khăn để việc đàm phán đạt được hiệu quả cao nhất. Từ đó, góp phần làm tăng mặt hàng xuất nhập khẩu và thu hút được các nguồn đầu tư của nước ngoài khác.

Việc tuân thủ các nguyên tắc trong FTA được xem là bước đệm và là việc làm cần thiết để cho các nước có thể cập nhật và nắm bắt thông tin một cách dễ dàng. Từ đó cùng nhau đầu tư phát triển trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

4. FTA thế hệ mới

“FTA thế hệ mới” là thuật ngữ mang tính tương đối, được sử dụng để nói về các FTA có phạm vi toàn diện, vượt ra ngoài khuôn khổ tự do hoá thương mại hàng hoá như: FTA Việt Nam – EU (EVFTA); Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP); Hiệp định Đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương (T-TIP); các hiệp định thành lập EU; FTA Bắc Mỹ (NAFTA); Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR); các FTA ASEAN+1; FTA Australia – Hoa Kỳ (AUSFTA)…

Sự khác biệt giữa FTA truyền thống và FTA thế hệ mới:

  • Các FTA thế hệ mới bao gồm cả các nội dung “phi thương mại”. Các nội dung này trước đây do lo ngại sẽ dựng nên các rào cản đối với thương mại nên đã từng bị đưa ra khỏi các vòng đàm phán WTO. Tuy nhiên, hiện nay trong bối cảnh mới lại được quan tâm bởi nó có ảnh hưởng ngày càng lớn đến vấn đề thương mại của các quốc gia. Những vấn đề “phi thương mại” trên có thể kể đến như lao động, phát triển bền vững, môi trường, quản trị tốt…
  • Các FTA thế hệ mới bao gồm nhiều nội dung mới hơn FTA truyền thống như mua sắm công, đầu tư, cạnh tranh, khuyến khích doanh nghiệp vừa và nhỏ, thương mại điện tử…
  • Các FTA thế hệ mới sẽ xử lý sâu sắc hơn FTA truyền thống về các vấn đề như quyền sở hữu trí tuệ, thương mại dịch vụ, thương mại hàng hoá, các quy tắc xuất xứ… Chẳng hạn, so với các hiệp định WTO và các FTA truyền thống, thì FTA thế hệ mới có mức độ cam kết rộng và sâu sắc hơn, có thể cam kết cắt giảm thuế gần như là về 0% với hầu hết các hàng hoá và dịch vụ mà không có loại trừ.

II. Những FTA Việt Nam đã tham gia 

Theo số liệu của Trung tâm WTO và Hội nhập, tính đến tháng 5/2023, trong số các hiệp định FTA mà Việt Nam tham gia, có 15 FTA đã có hiệu lực, 1 FTA đã hoàn tất đàm phàn và 3 FTA đang đàm phán.

Các FTA đã có hiệu lực và đang trong quá trình đàm phán được giới thiệu khái quát trong bảng sau:

STTKý hiệuTên đầy đủNăm có hiệu lựcĐối tác
1AFTAKhu vực Mậu dịch Tự do ASEAN1993ASEAN
2ACFTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Trung Quốc2003ASEAN, Trung Quốc
3AKFTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN-Hàn Quốc2007ASEAN, Hàn Quốc
4AJCEPHiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản2008ASEAN, Nhật Bản
5VJEPAHiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam -Nhật Bản2009Việt Nam, Nhật Bản
6AIFTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Ấn Độ2010ASEAN, Ấn Độ
7AANZFTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN -Australia – New Zealand2010ASEAN, Australia, New Zealand
8VCFTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Chi Lê2014Việt Nam, Chi Lê
9VKFTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc2015Việt Nam, Hàn Quốc
10VN – EAEU FTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á Âu2016Việt Nam, Nga, Belarus, Amenia, Kazakhstan, Kyrgyzstan
11CPTPP

(Tiền thân là TPP)

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương2018Việt Nam, Canada, Mexico, Peru, Chi Lê, New Zealand, Australia, Nhật Bản, Singapore, Brunei, Malaysia, Vương quốc Anh
12AHKFTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hồng Kông (Trung Quốc)2019ASEAN, Hong Kong (Trung Quốc)
13EVFTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu2020Việt Nam, EU (27 thành viên)
14UKVFTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Vương quốc Anh2021Việt Nam, Vương quốc Anh
15RCEPHiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực2022ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand
16VIFTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Isarel2023Việt Nam, Israel
17VN-EFTA FTAHiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Khối EFTAKhởi động đàm phán tháng 5/2012Việt Nam, Thuỵ Sĩ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein
18ASEAN-Canada FTAHiệp định Thương mại Tự do ASEAN – CanadaTái khởi động đàm phán tháng 11/2021ASEAN, Canada
19CEPAHiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam – UAEĐang trong quá trình khởi động đàm phánViệt Nam, UAE
Hiep Dinh Thuong Mai Tu Do Fta La Gi Nhung Fta Viet Nam Da Tham Gia 5
Nguồn: Hiệp hội phát triển nhân lực logistics Việt Nam
  • Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA): là một FTA đa phương giữa các nước trong khối ASEAN. AFTA được ký năm 1992 tại Singapore. Ban đầu có 6 nước là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan (gọi chung là ASEAN-6). Các nước Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam (gọi chung là CLMV) tham gia AFTA khi được kết nạp vào ASEAN. Khu vực mậu dịch tự do là một hình thức liên kết quốc tế nhằm xây dựng và hình thành thị trường thống nhất tạo nền tảng kết nối và phát triển kinh tế khu vực. Những nước thuộc khu vực mậu dịch tự do sẽ được giảm hoặc xóa bỏ những rào cản thuế quan khi muốn đưa hàng hóa vào nước bạn Theo đó, sẽ thực hiện tiến trình giảm dần thuế quan xuống 0-5%, loại bỏ dần các hàng rào thuế quan đối với đa phần các nhóm hàng và hài hòa hóa thủ tục hải quan giữa các nước.

  • Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA): ASEAN và Trung Quốc ký Hiệp định khung về Hợp tác kinh tế toàn diện tháng 11/2002. Hai bên tiếp tục đàm phán và ký kết các Hiệp định về Thương mại Hàng hóa (có hiệu lực từ tháng 7/2005), Hiệp định về Đầu tư (có hiệu lực từ tháng 02/2010). Tháng 11/2015, ASEAN và Trung Quốc ký Nghị định thư sửa đổi Hiệp định khung và các Hiệp định liên quan, trong đó có nhiều nội dung cam kết mới về hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Nghị định này có hiệu lực từ tháng 5/2016.
  • Hiệp đinh Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA): ASEAN và Hàn Quốc ký kết Hiệp định khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diện năm 2005. Trên cơ sở Hiệp định khung, hai bên tiếp tục ký kết 04 Hiệp định khác về Thương mại Hàng hóa (có hiệu lực từ tháng 6/2007), Hiệp định về Thương mại Dịch vụ có hiệu lực từ tháng 5/2009, Hiệp định về Đầu tư có hiệu lực từ tháng 6/2009) nhằm hình thành Khu vực thương mại tự do ASEAN – Hàn Quốc.
  • Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP): ký ngày 03/4/2008, có hiệu lực từ ngày 15/8/2008. Tính đến ngày 01/4/2015, Nhật Bản đã xóa bỏ thuế quan đối với 923 dòng các sản phẩm nông nghiệp từ Việt Nam. Đến năm 2019, sẽ có thêm 338 dòng thuế nông nghiệp khác sẽ được xóa bỏ thuế. Đến cuối lộ trình vào năm 2026, Nhật Bản cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 96,45% tổng số các dòng thuế đối với hàng Việt Nam (chủ yếu nông sản, thủy sản, hàng dệt may, giầy dép, đồ gỗ, linh kiện điện tử…).
  • Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA): Đây là FTA song phương đầu tiên của Việt Nam, ký kết ngày 25/12/2008 và có hiệu lực từ ngày 01/10/2009. Việt Nam và Nhật Bản dành nhiều ưu đãi cho nhau hơn so với Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP). VJEPA không thay thế AJCEP mà cả hai FTA cùng có hiệu lực, doanh nghiệp có thể tùy chọn sử dụng FTA nào có lợi hơn.
  • Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Ấn Độ (AIFTA): được ký kết ngày 08/10/2003. Trên cơ sở Hiệp định khung, hai bên tiếp tục ký kết các Hiệp định về Hàng hóa (có hiệu lực 01/01/20), Hiệp định về Dịch vụ (có hiệu lực 01/7/2015) và Hiệp định về Đầu tư (có hiệu lực 01/7/2015) nhằm hình thành Khu vực thương mại tự do ASEAN – Ấn Độ.
  • Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Australia và New Zealand (AANZFTA): ký kết ngày 27/02/2009, có hiệu lực từ ngày 01/01/2010. Đây là thỏa thuận thương mại tương đối toàn diện, bao gồm rất nhiều cam kết về hàng hóa, dịch vụ (gồm cả dịch vụ tài chính và viễn thông), đầu tư, thương mại điện tử, di chuyển thể nhân, sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh và hợp tác kinh tế…
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Chi Lê (VCFTA): được ký kết ngày 11/11/2011 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2014. FTA này chỉ bao gồm các cam kết về hàng hóa và các vấn đề liên quan đến hàng hóa, không bao gồm các cam kết về dịch vụ, đầu tư… Đây là FTA đầu tiên của Việt Nam với một quốc gia châu Mỹ.
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Hàn Quốc (VKFTA): được ký kết ngày 05/5/2015 và chính thức có hiệu lực từ ngày 20/12/2015. So với FTA ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA), trong VKFTA Việt Nam và Hàn Quốc dành thêm nhiều thời gian ưu đãi cho nhau trong cả lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. VKFTA không thay thế AKFTA mà cả hai FTA này đều cùng có hiệu lực và doanh nghiệp có thể tùy chọn sử dụng FTA nào có lợi hơn.
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á Âu (VN-EAEU FTA): hiện tại bao gồm các nước Liên bang Nga, Cộng hòa Belarus, Cộng hòa Kazakhstan, Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Kyrgyzstan) ký kết ngày 29/5/2015, có hiệu lực từ ngày 05/10/2016. Về phía Việt Nam, các mặt hàng đã tận dụng các ưu đãi của Hiệp định chủ yếu là dệt may, giày dép, thủy sản, nông sản, điện thoại và linh kiện.
  • Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP): có tiền thân là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), chính thức ký kết vào tháng 3/2018 bởi 11 nước thành viên TPP (không bao gồm Mỹ). CPTPP đã được 7 nước thành viên phê chuẩn, gồm Australia, Canada, Nhật Bản, Mexico, Singapore, New Zealand, Việt Nam và đã chính thức có hiệu lực vào ngày 30/12/2018. CPTPP có hiệu lực tại Việt Nam từ ngày 14/01/2019.
  • Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hồng Kông (Trung Quốc) (AHKFTA): được ký kết ngày 12/11/2017, AHKFTA chính thức có hiệu lực với Hồng Kông (Trung Quốc) và 5 nước thành viên ASEAN (bao gồm Lào, Myanmar, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) kể từ ngày 11/6/2019.
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu (EVFTA): là một FTA thế hệ mới giữa Việt Nam và các nước thành viên EU. Bắt đầu đàm phán từ tháng 6/2012; kết thúc đàm phán tháng 12/2015; đến tháng 6/2018, EVFTA được tách làm hai; Hiệp định Thương mại (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA) được thông qua tháng 6/2020.
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA): đã hoàn tất đàm phán ngày 11/12/2020, ký kết vào tối 29/12/2020 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/05/2021. Trong UKVFTA, Việt Nam cam kết mở cửa thị trường mua sắm công cho Vương quốc Anh, cho phép các nhà cung cấp của Vương quốc Anh tiếp cận mua sắm ở cấp Trung Ương và tại hai thành phố lớn nhất của Việt Nam là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
  • Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP): (còn được gọi là ASEAN+6) được ký kết ngày 15/11/2020 và có hiệu lực vào ngày 01/01/2022 đối với Brunei Darussalam, Campuchia, Lào, Singapore, Thái Lan, Việt Nam, Australia, Trung Quốc, Nhật Bản và New Zealand; vào ngày 1/2/2022 đối với Hàn Quốc; và vào ngày 18/3/2022 đối với Malaysia. Đây cũng là FTA lớn nhất thế giới khi đóng góp tới 30% GDP toàn cầu. Theo cam kết chung, RCEP sẽ tiến tới loại bỏ ít nhất 92% dòng thuế nhập khẩu giữa các quốc gia ký kết trong vòng 20 năm, thiết lập các quy tắc chung cho thương mại điện tử, thương mại và quyền sở hữu trí tuệ.

hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-fta-la-gi-nhung-fta-viet-nam-da-tham-gia-redsunland-3
RCEP – Hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới
  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Isarel (VIFTA): được bắt đầu khởi động đàm phán từ ngày 02/12/2015, vừa kết thúc đàm phàn vào ngày 02/04/2023. Sau 7 năm với 12 phiên đàm phán, hiệp định đã được ký kết vào ngày 25/7/2023. Israel là quốc gia đầu tiên tại khu vực Tây Á mà Việt Nam ký kết FTA và Việt Nam cũng là quốc gia đầu tiên tại khu vực Đông Nam á mà Israel ký kết.

Các Hiệp định đang trong quá trình đàm phán gồm:

  • Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Khối EFTA (VN-EFTA): bao gồm 4 nước Thụy Sỹ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein) bắt đầu khởi động đàm phán từ tháng 5/2012 và đang được đẩy nhanh tiến trình đàm phán để sớm đi đến ký kết.
  • Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Canada: đã được tái khởi động đàm phán tại Hội nghị tham vấn Bộ trưởng Kinh tế ASEAN-Canada (AEM) lần thứ 10 diễn ra theo hình thức trực tuyến ngày 17/11/2021.
hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-fta-la-gi-nhung-fta-viet-nam-da-tham-gia-redsunland-5
Hội nghị Tham vấn Bộ trưởng Kinh tế ASEAN-Canada lần thức 10
  • Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam – UAE (CEPA): vẫn đang trong quá trình khởi động đám phán và đang được lãnh đạo 2 nước thúc đẩy đàm phán trong thời gian sớm nhất. Các nội dung dự kiến được trao đổi gồm: thương mại hàng hóa, quy tắc xuất xứ, thương mại dịch vụ, thuận lợi hóa đầu tư, thương mại điện tử, hợp tác hải quan, phòng vệ thương mại, pháp lý – thể chế…

Nguồn tham khảo

  1. Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương (2022), truy cập ngày 03/07/2023, https://moit.gov.vn/tin-tuc/thi-truong-nuoc-ngoai/so-tay-fta.html

  2. VCCI (2023), truy cập ngày 03/07/2023, https://trungtamwto.vn/thong-ke/12065-tong-hop-cac-fta-cua-viet-nam-tinh-den-thang-112018
  3. Trịnh Tường Khiêm, Phạm Thị Hải Vân, Nguyễn Thị Mỹ Hạnh (2023), “Kinh tế Việt Nam khi gia nhập các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và một số định hướng hoàn thiện”, https://tapchinganhang.gov.vn/kinh-te-viet-nam-khi-gia-nhap-cac-hiep-dinh-thuong-mai-tu-do-the-he-moi-va-mot-so-dinh-huong-hoan-th.htm

Trên đây, Redsunland đã cung cấp các nội dung tổng quan về FTA cũng như các FTA mà Việt Nam đang tham gia, hy vọng có thể mang tới những thông tin hữu ích tới quý độc giả. Xem thêm các bài viết khác tại đây.

0/5(0 Reviews)
Gọi điện thoại
0912.94.93.93
Đặt lịch
Đặt lịch